Na siedemdziesiąte urodziny syn zarezerwował stolik w restauracji na gdańskiej Starówce - "tylko my, mamo, bez ciotek". Przy deserze synowa wyjęła z torebki teczkę: projekt umowy darowizny mieszkania, notariusz umówiony na poniedziałek, na dziewiątą

Na siedemdziesiąte urodziny syn zarezerwował stolik w restauracji na gdańskiej Starówce - "tylko my, mamo, bez ciotek". Przy deserze synowa wyjęła z torebki teczkę: projekt umowy darowizny mieszkania, notariusz umówiony na poniedziałek, na dziewiątą. Kelner właśnie niósł tort ze świeczkami. Syn podał mi długopis: "Pomyśl życzenie, mamo".

Długopis był ciężki, metalowy, z logo firmy, w której Grzesiek pracuje od piętnastu lat. Trzymałam go nad kartką, a przede mną, na białym talerzu, topiły się dwie świeczki w kształcie cyfr - siódemka i zero. Kelner postawił tort z małym ukłonem i odszedł, jakby wyczuł, że przy tym stoliku dzieje się coś, czego nie powinien słyszeć.

- No, mamo - Grzesiek uśmiechnął się tak samo, jak w podstawówce, kiedy przynosił mi do podpisu uwagę w dzienniczku. - Najpierw życzenie, potem świeczki.

Przez uchylone okno wpadał gwar z Długiego Targu. Ktoś grał na gitarze, mewy darły się nad Motławą, pachniało smażoną rybą i bzem. Marzena przesunęła teczkę bliżej mojej filiżanki, dwoma palcami, ostrożnie, jakby podawała rachunek.

- Tu tylko parafka, mamo, na każdej stronie. Żeby pani notariusz w poniedziałek miała wszystko gotowe. Wały Jagiellońskie, zaraz przy Bramie Wyżynnej. Grzesiek panią podwiezie.

Od dwudziestu lat mówiła do mnie "mamo". "Pani" wymykało jej się tylko wtedy, kiedy się denerwowała. Teraz w jednym zdaniu było i jedno, i drugie.

Spojrzałam na pierwszą stronę. Umowa darowizny. Danuta Kowalczyk daruje synowi Grzegorzowi lokal mieszkalny przy ulicy Obrońców Wybrzeża w Gdańsku. Mój PESEL. Numer księgi wieczystej. Numer mojego dowodu osobistego - ten Grzesiek znał, bo rok temu zakładał mi profil zaufany, żebym nie musiała stać w kolejce w ZUS-ie.

Czterdzieści lat przepracowałam w aptece na Zaspie. Czterdzieści lat czytałam ulotki, recepty i drobny druk, który ludzie omijali wzrokiem. Więc przeczytałam i tę umowę. Do końca. Powoli. Grzesiek bębnił palcami w obrus, a świeczki kapały na lukier.

Czegoś w niej brakowało. Nie było ani słowa o tym, że mam prawo w tym mieszkaniu mieszkać do śmierci. Żadnej służebności. Od poniedziałku byłabym w swoim M-4 na dziesiątym piętrze falowca gościem. Kochanym, zapewne. Ale gościem.

- Nie ma tu służebności - powiedziałam.

- Bo po co, mamo? - Grzesiek aż się roześmiał. - Przecież nikt cię nie wyrzuci. To rodzina. To tylko formalność, podatku nie ma, najbliższa rodzina jest zwolniona, sprawdzałem. I tak kiedyś byłoby moje.

- Kiedyś - powtórzyłam. - A czemu w poniedziałek?

Marzena poprawiła serwetkę na kolanach.

- Różnie w życiu bywa, mamo.

I wtedy zrozumiałam to "bez ciotek". Rano, kiedy Grzesiek dzwonił z zaproszeniem, pomyślałam, że chodzi o moją siostrę Halinę, która przy każdym stole zaczyna od ciśnienia, a kończy na kolanach. Byłam nawet wdzięczna. A to nie o kolana chodziło. Chodziło o to, że Halina wiedziała. I że powiedziała.

Halina była jedyną osobą, której opowiedziałam o Zdzisławie.

Poznaliśmy się półtora roku temu na Uniwersytecie Trzeciego Wieku, na angielskim dla początkujących. Zdzisław, emerytowany kolejarz, przez trzydzieści lat jeździł na SKM-ce, i mówił "fenk ju" tak okropnie, że cała grupa płakała ze śmiechu. Wdowiec od sześciu lat. W czwartki chodzimy na molo w Brzeźnie, on kupuje gofry, ja udaję, że nie powinnam. Nic więcej. Albo aż tyle - zależy, kto pyta.

- Halina wam powiedziała - to nie było pytanie.

Grzesiek poczerwieniał od szyi w górę, zupełnie jak jego ojciec, kiedy go przyłapałam na kłamstwie. Marzena odłożyła serwetkę.

- Mamo, nikt tu nikogo nie śledzi. Ciocia się po prostu martwiła. Mówiła, że on u pani nocował.

- Raz. W lutym. Nocny autobus nie przyjechał, a był mróz. Spał na wersalce w dużym pokoju, w swetrze.

Na sąsiednim stoliku ktoś stuknął kieliszkiem o kieliszek. Grzesiek patrzył w tort. Marzena patrzyła na mnie, i nagle zobaczyłam, że jej się trzęsie broda.

- Ja to już raz przerabiałam - powiedziała cicho. - Tata po śmierci mamy poznał panią Bożenę w sanatorium w Ciechocinku. Wzięli ślub po pół roku, wszyscy się cieszyliśmy, że nie jest sam. Dwa lata później zmarł. Dom w Kartuzach, który dziadek stawiał własnymi rękami, cegła po cegle... Pani Bożena dostała ćwiartkę, tak samo jak każde z nas troje. I chciała spłaty. Nie mieliśmy z czego. Sprzedaliśmy. Nowi właściciele wycięli orzech, pod którym mama robiła przetwory. Ja tam już nie jeżdżę, mamo. Nawet obok.

Siedziałam i patrzyłam na nią. Dwadzieścia lat myślałam, że Marzena jest po prostu chłodna, że liczy, że pilnuje. A ona pilnowała orzecha, którego już nie było.

Zrobiło mi się jej żal. Szczerze. I to był moment, w którym niewiele brakowało, żebym podpisała.

Ale potem pomyślałam o swoim mieszkaniu. O balkonie, z którego widać kawałek zatoki, jeśli się wychyli. O meblościance, którą skręcaliśmy z mężem w osiemdziesiątym szóstym. O tym, że od poniedziałku każdy gwóźdź w ścianie byłby czyjąś łaską.

Odłożyłam długopis na teczkę. Pochyliłam się nad tortem i zdmuchnęłam obie świeczki naraz, jednym oddechem. Siódemka zgasła pierwsza.

- Pomyślałam życzenie - powiedziałam. - W poniedziałek pójdę do notariusza. Sama.

- Mamo...

- Zjedz tort, synku. Zapłaciłeś za niego.

W piątek rano zadzwoniłam do kancelarii. Pani w słuchawce zawahała się, kiedy powiedziałam, że termin zostaje, tylko sprawa będzie inna, ale w końcu się zgodziła. W poniedziałek pojechałam SKM-ką z Przymorza do Głównego i dalej piechotą, pod kwitnącymi kasztanami na Wałach.

Notariuszka była młoda, w okularach w czerwonych oprawkach. Wysłuchała mnie bez przerywania. Podpisałam testament. Mieszkanie po mojej śmierci przechodzi na Grzegorza. Kiedy zapytała mnie o ewentualnego przyszłego małżonka i zachowek, roześmiałam się pierwszy raz od soboty.

- Nie będzie żadnego małżonka, pani mecenas. Zdzisław ma swoje mieszkanie na Oruni i dwie córki, które pilnują go dokładnie tak samo, jak mój syn pilnuje mnie. My chcemy tylko chodzić na molo.

Wyszłam na Wały o wpół do jedenastej. Usiadłam na ławce i zadzwoniłam do Grześka.

- Mieszkanie będzie twoje - powiedziałam. - Po mnie. Nie zamiast mnie. Testament leży u notariusza, Marzena może zadzwonić i sprawdzić.

Długo milczał. Słyszałam w tle biuro, czyjś telefon, szum drukarki.

- Mamo, ja nie chciałem... - zaczął i urwał.

- Wiem, czego nie chciałeś. W niedzielę robię rosół. Zdzisław przyjdzie. Wy też przyjdźcie. Obaj zjecie po dwa talerze i obaj będziecie udawać, że nie jesteście zazdrośni.

Przyszli. Marzena przyniosła sernik, upieczony sama, i pierwsza zapytała Zdzisława o kolej. Grzesiek przez pół obiadu siedział sztywno, a potem wdał się z nim w kłótnię o to, czy w falowcu kiedykolwiek naprawią windę na nieparzystych piętrach. Kłócili się do trzeciej herbaty.

Długopis z logo firmy został wtedy na stoliku w restauracji. Nie wiem, co się z nim stało. Ale życzenie, które pomyślałam nad tortem, spełniło się co do joty. I tym razem nikt nie musiał mi go podawać do podpisu. var adsinserter = adsinserter || {}; adsinserter.tags = ['fulladsnew'];